Rabiës op reis: vaccineren of niet?

Hoe groot is het risico op rabiës tijdens een reis?

Rabiës, ook wel hondsdolheid genoemd, is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het rabiësvirus. Het virus kan worden overgedragen door een beet of krab van een besmet dier. Ook een lik over een open wond of slijmvlies kan een risico vormen.

De meeste besmettingen ontstaan door contact met honden, maar ook andere zoogdieren kunnen het virus overdragen. Denk aan katten, apen en vleermuizen.

Het risico verschilt sterk per bestemming. Ook de manier waarop je reist speelt een rol. Iemand die twee weken in een stad verblijft, loopt een ander risico dan iemand die maanden door een risicogebied reist of veel tijd doorbrengt op afgelegen plekken.

Rabiës komt bij Nederlandse reizigers weinig voor. Toch nemen we de ziekte serieus. Zodra iemand klachten van rabiës krijgt, is behandeling niet meer mogelijk en loopt de ziekte dodelijk af. Na mogelijk contact met een besmet dier is het daarom belangrijk om direct actie te ondernemen.

Waarom bespreken we rabiës tijdens een reisconsult?

Een belangrijk onderdeel van de bescherming tegen rabiës is eigenlijk heel eenvoudig: raak tijdens je reis geen dieren aan.

Dat klinkt makkelijker dan het soms blijkt te zijn.

Een hond bij je accommodatie lijkt vriendelijk. Een kat komt tijdens het eten naast je zitten. Bij een toeristische attractie lopen apen rond. Kinderen zien een puppy en willen hem aaien.

Juist bij dit soort alledaagse situaties ontstaat contact met dieren.

Tijdens een reisconsult bespreken we daarom niet alleen vaccinatie, maar ook wat je zelf kunt doen om het risico te verkleinen. Geen honden of katten aaien, geen apen voeren of aanraken en vleermuizen met rust laten.

Wanneer kan vaccinatie tegen rabiës verstandig zijn?

Niet iedere reiziger naar een land waar rabiës voorkomt hoeft zich vooraf te laten vaccineren.

Of vaccinatie voor jou verstandig is, hangt af van verschillende factoren. Vaccinatie kan bijvoorbeeld eerder in beeld komen wanneer:

• je langere tijd in een risicogebied verblijft;
• je vaak naar landen reist waar rabiës voorkomt;
• je veel fietst of andere activiteiten onderneemt waarbij je makkelijker met dieren in aanraking komt;
• je met jonge kinderen reist;
• je tijdens je reis naar afgelegen gebieden gaat;
• goede medische hulp niet altijd snel bereikbaar is;
• je door je werk of activiteiten vaker met dieren in contact komt.

Dat betekent niet automatisch dat je een rabiësvaccinatie nodig hebt. Tijdens een reisconsult kijken we naar het totaalplaatje en bespreken we de voor- en nadelen van vaccinatie.

Waarom vaccineren als je na een beet toch behandeling nodig hebt?

Dit is een belangrijke vraag.

Een rabiësvaccinatie vóór vertrek betekent namelijk niet dat je na een beet of krab niets meer hoeft te doen. Ook wanneer je gevaccineerd bent, moet je na mogelijk contact met rabiës direct actie ondernemen.

Het verschil zit vooral in de nabehandeling.

Ben je vooraf volledig gevaccineerd, dan is de behandeling na een mogelijke besmetting eenvoudiger. Je hebt nog aanvullende rabiësvaccinaties nodig, maar geen antistoffen tegen rabiës, ook wel MARIG genoemd.

Ben je niet vooraf gevaccineerd, dan is een uitgebreidere behandeling nodig. Je hebt meerdere vaccinaties nodig en bij bepaalde blootstellingen ook MARIG. Juist die antistoffen zijn niet overal ter wereld even gemakkelijk beschikbaar.

Voor sommige reizigers is dat een belangrijke reden om voor vertrek voor vaccinatie te kiezen.

Lees meer over het vaccin, het vaccinatieschema en de nabehandeling op onze pagina over de rabiësvaccinatie.

Reizen met kinderen vraagt om een andere afweging

Zelf liet ik me pas ongeveer tien jaar na mijn eerste verre reis vaccineren tegen rabiës.

Toen ik kinderen kreeg en met hen ging reizen, keek ik anders naar het risico. Kinderen zijn nieuwsgierig en zoeken makkelijker contact met dieren. Een hond, kat of aap kan voor hen vooral leuk en interessant zijn.

Daarnaast vertellen kinderen niet altijd dat een dier hen heeft gekrabd of gebeten. Een klein krasje valt misschien niet direct op.

Dat betekent niet dat ieder kind dat naar een risicogebied reist gevaccineerd moet worden. Reizen met kinderen is wel een factor die we meenemen in de afweging.

Voorkomen blijft belangrijk

Ook als je gevaccineerd bent, blijft het verstandig om contact met dieren zoveel mogelijk te vermijden.

Een paar praktische regels:

• Aai geen honden en katten, ook niet als ze tam lijken.
• Voer geen apen en probeer ze niet aan te raken.
• Laat kinderen niet met onbekende dieren spelen.
• Raak vleermuizen nooit aan.
• Vermijd attracties waarbij direct contact met wilde dieren onderdeel van de ervaring is.

Een dier hoeft er niet ziek uit te zien om een risico te vormen.

Toch gebeten, gekrabd of gelikt: wat nu?

Word je tijdens je reis toch gebeten of gekrabd door een dier? Of likt een dier een open wond of slijmvlies? Onderneem dan direct actie.

Spoel de wond minimaal vijftien minuten met veel water en zeep en ontsmet deze daarna met alcohol 70% of jodium.

Neem vervolgens direct contact op met het alarmnummer van je reisverzekeraar of zorgverzekeraar en zoek medische hulp. Doe dit ook als je vóór je reis tegen rabiës bent gevaccineerd.

Welke behandeling je nodig hebt, hangt onder andere af van de manier waarop je met het dier in contact bent gekomen en of je vooraf volledig bent gevaccineerd.

Een hondenbeet in Thailand

We krijgen regelmatig vragen van reizigers die tijdens hun reis contact hebben gehad met een dier.

Zo werden we gebeld door een reiziger die in Thailand door een hond was gebeten. Hij was voor vertrek niet gevaccineerd tegen rabiës en ging ter plaatse naar een ziekenhuis. Daar startte hij met rabiësvaccinaties.

Later ontstond onzekerheid over de vraag of zijn nabehandeling volledig volgens het benodigde schema was verlopen. Dat leverde begrijpelijk veel zorgen op.

Zo’n situatie laat zien waarom we rabiës vóór vertrek bespreken. Niet omdat iedere reiziger zich moet laten vaccineren, maar omdat het belangrijk is dat je weet wat het risico is en wat je moet doen als je toch met een mogelijk besmet dier in aanraking komt.

Rabiësvaccinatie: een persoonlijke afweging

De kans dat je tijdens een reis rabiës oploopt is meestal klein. Toch kunnen de gevolgen groot zijn wanneer je na contact met een mogelijk besmet dier niet op tijd de juiste behandeling krijgt.

Daarom kijken we bij een reisadvies niet alleen naar de kans dat je wordt gebeten of gekrabd. We kijken ook naar je bestemming, de duur van je reis, wat je gaat doen, met wie je reist en hoe makkelijk je ter plaatse medische hulp kunt krijgen.

Op basis daarvan bespreken we of vaccinatie tegen rabiës voor jouw reis verstandig is.

Wil je weten of vaccinatie past bij jouw reis? Maak een afspraak voor een persoonlijk reisadvies. Tijdens het consult bespreken we je reisplannen en welke bescherming daarbij past.

Marchel Ratering, geregistreerd reizigersverpleegkundige en directeur van vaccinatiecentrum.nl